زایمان طبیعی + صفر تا صد زایمان + دکتر بیرانوند
چنانچه می خواهید در زمان خوشامدگویی به فرزندتان به هوش بوده و آغوش گرم خود را پذیرای وجود نوزادتان کنید زایمان طبیعی بهترین گزینه برای شما است. در ذیل به مواردی که مورد تایید دکتر کاملیا بیرانوند حیدری بوده و باید در رابطه با این شیوه زایمان بدانید اشاره کرده ایم. اما باید قبل از تصمیم گیری برای انجام آن درباره ریسک ها و مزایای این روش بارداری مطلع شده و ببینید آیا شرایط لازم برای انجام آن را دارید یا خیر؟
مراحل انجام زایمان طبیعی
به دنیا آمدن یک نوزاد در واقع در چند مرحله برای مادر سپری می شود. از شروع درد می توان این مراحل را به حساب آورد تا زمانیکه مادر نوزاد را در آغوش خود می گیرد. در ادامه تمامی مراحل وضع حمل به شیوه طبیعی را شرح داده ایم.
- مرحله اول :
در این زمان دردهای مادر شروع می شود و این وضعیت در واقع تا زمانی که دهانه رحم باز شود به طول می انجامد و جالب اینکه این مرحله از زایمان طبیعی خود به سه بخش تقسیم می شود:
- دردهای اولیه : در این بخش دهانه رحم نازک می شود و درد شدت می گیرد، اما به نسبت دیگر مراحل قابل تحمل بوده زیرا دهانه رحم به آرامی تغییر می یابد.
- دردهای فعال : در این قسمت دهانه رحم از ۴ به ۷ سانتی متر تغییر می یابد. در زمانی که رحم ۶ سانتی متر باز می شود به طور طبیعی انقباضات بیشتر شده و درد مادر نیز بیشتر می شود؛ در این بازه مادر احساس گرما دارد.
- گام انتقال : در این مرحله دهانه رحم ۸ الی ۱۰ سانتی متر باز می شود که بیشترین میزان درد را مادر تجربه خواهد کرد. در این بخش جنین در شکم مادر به روده ها فشار وارد می کند و آمادگی تولد را دارد.
- مرحله دوم :
در این گام دهانه رحم مادر به طور کامل باز شده و جنین آمادگی به دنیا آمدن را دارد. در این زمان دکتر زنان و زایمان از مادر درخواست می کند که زور بزند. در این مرحله به دلیل انقباضات رحمی و همچنین زور زدن های مادر موجب می شود که سر جنین پایین بیاید و در دهانه رحم قرار بگیرد. پزشک با مکش ، خون و مخاط رحم را از درون بینی نوزاد بیرون می آورد و پس از آن شانه ، کتف و دیگر اندام های نوزاد را خارج می کند. - مرحله سوم :
در این گام به خارج شدن نوزاد و جفت معروف می باشد. پس از اینکه دکتر زنان توانست جنین را از بدن مادر خارج کند و به بیان ساده نوزاد متولد شد؛ جفت نیز از دیواره رحم جدا شده و از راه واژن خارج می شود. مدت زمان مورد نیاز برای خروج جفت از بدن برای هر مادر متغیر بوده و به طور میانگین از ۵ الی ۳۰ دقیقه متفاوت خواهد بود.
نشانه های زایمان طبیعی
لحظه تولد نوزاد به صورت دقیق قابل تشخیص نبوده و معمولا زمانی که توسط متخصص زنان و زایمان اعلام می شود به صورت تقریبی است. همچنین خوب است بدانید درد زایمان از ۲ الی ۳ هفته قبل از زمان مشخص شده شروع می شود که امری طبیعی تلقی می شود. در ادامه چند مورد از نشانه های زایمان طبیعی بیان شده است :
- پایین آمدن برآمدگی شکم : بعد از این اتفاق معمولا به ریه های مادر فشار کمتری وارد می شود به همین علت تنفس برای مادر راحت تر خواهد شد. اما با پایین آمدن برآمدگی شکم ، فشار بیشتری به مثانه وارد می شود.
- انقباضات رحمی : با نزدیک شدن به زمان زایمان انقباضات رحمی به صورت نامنظم اتفاق می افتد که امری طبیعی است. این انقباضات در زمان کوتاه و به صورت منظم ایجاد می شوند.
- پارگی کیسه آب : از نشانه های زایمان پاره شدن کیسه آب و خروج ترشح و مایعات از واژن است. این اتفاق معمولا قبل از شروع زایمان اتفاق می افتد.
- خروج ترشح از رحم : در برخی موارد ممکن است چند روز قبل از زایمان ، دهانه رحم باز شود و ترشحاتی صورتی رنگ ، چسبنده شروع به خارج شدن کند. که علت رنگ صورتی آن به دلیل آغشته شدن به خون است. در صورتی که خون ریزی شدید باشد نشان دهنده وجود مشکلی است که باید بلافاصله به دکتر بیرانوند ، دکتر زنان خوب در خرم آباد ، اطلاع دهید.
کنترل درد در زایمان طبیعی
- اگر در زمان زایمان درد مادر به حدی شدید بود که نتوانست آن را تحمل کند ، می توانند نظر خود در مورد شیوه زایمان را تغییر دهد. در صورتی که پزشک زایمان ، انجام این کار را تایید و موافقت خود را اعلام کند می توان این کار را انجام داد. برای تغییر نظر ، خیلی به خودتان سخت نگیرید ولی بدانید که تقریباً در هر زمانی از زایمان خود می توانید مقداری داروی ضد درد و مسکن مصرف کنید، تا زمانی که سر نوزاد شروع به بیرون بیاید و بتوانید زایمان را انجام دهید.
- در اوایل زایمان، ممکن است تزریق اپیدورال یا ستون فقرات به شما داده شود. این موارد به شما کمک می کنند که در حین زایمان به هوش باشید ولی در عین حال درد کمی را تجربه کنید. داروهایی که می توان در تزریق نخاعی یا اپیدورال استفاده کرد دامنه وسیعی دارند که توسط پزشک متخصص ، نوع و دوز مناسب با شما ، انتخاب می شود. البته بهترین متخصص زایمان خرم آباد، دارویی را برای شما در نظر می گیرد که نتیجه و اثر سو و بدی روی کودک شما نگذارد و صرفا درد شما را آرام کند. اپیدورال در عرض ۲۰ دقیقه پس از تزریق شروع به تسکین درد می کند و می توان مقدار آن را در طول زایمان تنظیم کرد. اما بلوک های ستون فقرات بلافاصله شروع به کار می کنند ولی ماندگاری کمتری دارند و فقط یک تا دو ساعت دوام می آورند. آن ها را فقط می توان یک بار در طول زایمان مورد استفاده قرار داد.
نکته در مورد داروهای تزریقی:
بسته به دارویی که از طریق اپیدورال به مادر داده می شود، می تواند فشار را برای او سخت تر کند. بنابراین، بلوک های پودندال معمولا در اواخر زایمان داده می شود. بلوک پودندال درد واژن و رکتوم را تسکین می دهد اما به شما امکان می دهد عضلات شکم را کنترل کرده و فشار دهید. به همین دلیل معمولاً درست قبل از بیرون آمدن کودک داده می شود.
زایمان طبیعی بدون درد چگونه است؟
یکی از محبوب ترین روش ها به منظور کم کردن درد در طول زایمان، استفاده از بی حسی اپیدورال می باشد. برای بیشتر از ۵۰ درصد خانم های باردار در بیمارستان ها از بی حسی اپیدورال استفاده می شود.
حضور یک متخصص بیهوشی در طی زایمان طبیعی بدون درد در خرم آباد الزامی می باشد. متخصص اقدام به وارد نمودن یک لوله پلاستیکی در بخش پایین کمر می نماید که دارو از این طریق در اطراف ناحیه نخاع فعال می شود.
اپیدورال ها با مسدود کردن ضربه های عصبی از نواحی کمر و ستون فقرات موجب کاهش احساس درد در نیمه تحتانی بدن می شوند.
باید بگوییم با اینکه اپیدورال تا حد زیادی موجب کاهش درد و احساسات در نیمه پایین می گردد اما درد را به طور کامل و ۱۰۰ درصد کاهش نمی دهد. همچنین افراد باید بدانند که این تزریق زمانی قابل انجام است که بدن مادر دارای فعالیت باشد؛ این بدان معنی است که در مدت زمان ۱۰ دقیقه حداقل ۳ انقباض داشته باشد.
زایمان طبیعی در چه مواردی به خانم های باردار توصیه نمی شود ؟
هر بانویی ممکن است به دلایل مختلفی قادر به زایمان طبیعی نباشد . برخی از دلایل آن شامل موارد زیر می شوند :
وضعیت نامناسب جنین : باید بدانید که موقعیت قرار گرفتن جنین در رحم مادر بسیار مهم است و اگر جنین به صورت نادرست یعنی در حالت نشسته یا بریچ قرار گرفته باشد ، زایمان طبیعی خطرناک است . همچنین باید بدانید که اندازه جنین نیز عامل دیگری برای انتخاب نوع زایمان است یعنی اگر اندازه جنین بسیار بزرگ یا بسیار کوچک باشد ، ممکن است تصمیمات پزشک در طی آن تغییر کند .
بیماری های فیزیکی مادر : برخی بیماری های فیزیکی مادر می توانند زایمان طبیعی را غیرممکن کنند ، از جمله فشار خون بالا ، دیابت ، مشکلات قلبی و عفونت های جدی.
مشکلات مربوط به رحم و مجرای تولید مثل : وجود تومورها یا عفونت ها در رحم یا مجرای تولید مثل می تواند موجب عدم امکان زایمان طبیعی شود ماندد عفونت با استرپتوکوک گروه B .
مشکلات پزشکی جراحی قبلی : اگر زن پیش از این عمل ، جراحی در منطقه شکمی یا لگن داشته باشد ، ممکن است زایمان طبیعی برایش انتخاب مناسبی نباشد.
مشکلات فیزیولوژیک : ممکن است برخی از زنان به دلیل مشکلات فیزیولوژیک ، مانند ضعف عضلات لگنی یا اعتیاد به مواد مخدر ، قادر به زایمان طبیعی نباشند.
چند قلو باردار بودن : باید بدانید که وجود چند جنین در رحم مادر و به دنیا آمدن ان ها با زایمان طبیعی ریسک و خطرات مربوط به خودش را دارد که شامل :
خطر برای جنین ها : زایمان چند قلو می تواند خطرات بیشتری برای هر یک از جنین ها به همراه داشته باشد ، از جمله کمبود اکسیژن ، مشکلات تنفسی و مشکلات تغذیه ای.
خطرات برای مادر : زایمان چند قلو می تواند باعث افزایش خطرات برای مادر نیز شود ، از جمله افزایش فشار خون ، خطر افزایش خونریزی و افزایش خطر عفونت ها.
مشکلات فیزیکی : جنین های موجود در رحم مادر موجب افزایش فشار بر رحم و عضلات لگنی می شود که باعث مشکلاتی مانند کمبود فضا برای حرکت جنین ها در هنگام زایمان می شود.
مزایای زایمان طبیعی
به دلیل اینکه برای زایمان به روش طبیعی از تکنیک های غیرتهاجمی استفاده می شود لذا اثرات جانبی و آسیب ناشی از آن برای شما و نوزادتان بسیار کم خواهد بود. احتمال موفقیت در تغذیه با شیر مادر در این نوع زایمان بیشتر است زیرا طبق تحقیقات برقراری رابطه پوستی میان نوزاد و مادر بعد از تولد در برقراری رابطه عاطفی بین آن ها تاثیر دارد. این رابطه نه تنها موجب آسان تر شدن تغذیه با شیر مادر شده که موجب بهبود وضعیت خواب، رشد مغز و وزن گیری نوزاد نیز شده و میزان گریه او را کاهش می دهد. بعد از زایمان طبیعی در خرم آیاد با دکتر بیرانوند ، خانم ها راحت تر و زودتر می توانند راه بروند و حرکت کنند که این امر موجب افزایش سرعت بهبودی شده و از ابتلا به یبوست جلوگیری خواهد کرد.
کاهش خطر خونریزی از مزایای زایمان طبیعی
کاهش شدت خونریزی در حین زایمان طبیعی به دلایل متعددی برمی گردد که در زیر به برخی از آن ها اشاره خواهیم کرد :
طبیعی بودن فرآیند : در زایمان طبیعی بدن زن به طورخود جوش برای انجام این فرآیند آماده است. این به معنای آن است که عضلات و بافت های مهم مانند رحم و فرج برای خروج نوزاد آماده بوده که این عامل باعث کاهش میزان خونریزی می شود.
افزایش هورمون اکسیتوسین : هنگامی که زن در حال زایمان است ، بدن اکسیتوسین را افزایش می دهد. این هورمون باعث انقباضات رحم می شود که خونریزی را کم می کند .
تمرین تنفسی زنان در حین زایمان : زمانی که زنان تمرینهای تنفسی مخصوص زایمان را انجام می دهند، بهبودی در عملکرد سیستم قلبی عروقی آن ها اتفاق می افتد. این باعث کاهش فشار خون و کاهش خطرخونریزی در زمان زایمان طبیعی می شود.
مداخلات کمتر : در زایمان طبیعی مداخلات خارجی کمتر است. به عنوان مثال برش های ایجاد شده در دامنه بسیار محدود تری نسبت به زایمان سزارین زده می شوند .
بازسازی سریع بدن : بعد از زایمان طبیعی ، بدن زنان به طرز شگفت انگیزی خود را بازسازی کرده و بدون نیاز به طی کردن دوران نقاهت طولانی ،مادر می تواند به نوزاد خود رسیدگی کند . این موضوع به دلیل بازگشت سریع رحم به حالت اولیه و کاهش خونریزی است.
پزشک زنان خوب برای مدریت خونریزی : یک پزشک زنان خوب به مادر در فرآیند به دنیا آوردن فرزند کمک ویژه ای می کند . این شامل استفاده از تکنیک های فشاری ، داروهای مخصوص و غیره است که همه این کارها با هدف کاهش خونریزی انجام می شود.
از این رو میتوان گفت که زایمان طبیعی به دلیل مزایای فیزیولوژیکی و عدم نیاز به مداخلات جراحی نسبت به عمل سزارین ، باعث کاهش میزان خونریزی در حین زایمان می شود.
خطرات و ریسک های زایمان طبیعی
انجام این نوع زایمان با ریسک هایی همراه است که شما باید آن ها را در تصمیم نهایی خود لحاظ کنید. در ادامه تعدادی از این ریسک ها و خطرات را برای شما آورده ایم:
درد زیاد : برخی از زنان در حین زایمان متوجه درد بیش از اندازه آن می شوند، البته در صورت عدم تحمل درد می توان تقاضای بی حسی اپیدورال کرد.
پارگی پرینه : به بافت نرم میان مقعد و واژن ، پرینه گفته می شود. در حین زایمان طبیعی این بافت نرم کشیده شده و امکان دارد پارگی های کوچک یا بزرگی در آن ایجاد شود.
آسیب به کف لگن : کف لگن در برخی مواقع و در حین زایمان دچار آسیب شده و منجر به درد مزمن یا موقتی لگن شود. آسیب به کف لگن ممکن است ناشی از فشار وزن بارداری بر روی کف لگن بوده یا در حین زایمان رخ دهد، به همین دلیل امکان بروز این عارضه با انجام زایمان سزارین نیز وجود دارد.
- با انجام و رعایت توصیه های زیر می توان ریسک آسیب به کف لگن را کاهش داد:
- ماساژ به طور مرتب می تواند موجب تنظیم بهینه موقعیت جنین شده و به طور مناسبی لگن مادر را برای زایمان به صورت طبیعی آماده نماید.
- در حین بارداری ورزش هایی همچون اسکات و کگل که موجب تقویت لگن می شوند انجام دهید.
مراقبت های بعد از زایمان طبیعی
روزهای پس از زایمان روزهای بسیار شیرینی هستند ؛ انتظار بعد از ۹ ماه به اتمام رسیده و حال و هوای خانه شما با حضور یک نوزاد شیرین متفاوت تر از قبل شده است. در این روزها معمولاً فردی که ممکن است مادر یا یکی از اعضای خانواده تان باشد به منظور مراقبت کردن از شما کنارتان مانده و آشنایان برای تبریک به عیادت شما می آیند. در این روزهای شلوغ به هیچ عنوان نباید از خود غافل شوید. اعضای خانواده و آشنایان ممکن است توصیه هایی از روی خیرخواهی به شما کنند که بهتر است پیش از انجام آن ها از صحت علمی شان اطمینان پیدا کنید.
مراقبت از بخیه ها بعد از زایمان طبیعی
این امکان وجود دارد که برشی حدوداً ۲ سانتی متری بر روی ناحیه پرینه و به منظور خروج آسان تر نوزاد ایجاد شود که چون خیلی عمیق نیست سریعاً جوش خواهد خورد. به منظور نگهداری هرچه بهتر از بخیه ها راهکارهای زیر توصیه می شود :
- از نشستن بر روی بخیه های خود خودداری کنید.
- توصیه دکتر کاملیا بیرانوند حیدری ، متخصص زنان در خرم آباد به خانم ها این است که تا خوب شدن کامل زخم ها و به منظور جلوگیری از باز شدن بخیه ها بر روی یک بالشت طبی حلقوی بنشینند.
- از توالت ایرانی استفاده نمایید.
- زخم های ناشی از زایمان طبیعی را بعد از دستشویی کردن با آب ولرم شست و شو داده و آن را با باد سشوار خشک نمایید.
- اگر به هر دلیل تمایلی به استفاده از باد سشوار نداشتید برای خشک کردن زخم خود از حوله ای نرم و تمیز استفاده کنید.
- بهتر است روزانه برای چند دقیقه در لگنی مملو از آب و بتادین بنشینید.
- طی روزهای ابتدایی بعد از زایمان با روش طبیعی از ایستادن طولانی مدت بر روی پاهای خود اجتناب کنید.
- از دستکاری کردن زخم خودداری کرده و به هیچ عنوان بدون اجازه متخصص زنان خوب در خرم آباد ، بر روی آن لوسیون یا کرم نزنید.
اندازه لگن برای زایمان طبیعی
اندازه و شکل لگن در افراد مختلف ، متفاوت می باشد. اغلب مادرانی که لگن با شکل و فرم مناسبی دارند ، زایمان طبیعی راحت تری را تجربه می کنند. اگر فرم لگن به شکل ژنیکوئید باشد می توان آن را حالتی ایده آل برای زایمان با روش طبیعی دانست. تقریبا این فرم لگن در نیمی از خانم ها دیده می شود. لگن های قیفی شکل بدترین نوع لگن برای زایمان هستند ؛ زیرا به دلیل تنگ بودن فضا تولد نوزاد سخت تر انجام می شود. نوع لگن با انجام معاینات توسط متخصص زنان و زایمان خرم آباد ، قابل تشخیص می باشد.
مراحل انجام زایمان طبیعی در آب
مرحله اول : شروع دردهای زایمانی (انقباضات)
شروع انقباضات : انقباضات رحمی شروع شده و دهانه رحم به تدریج باز می شود. این مرحله ممکن است چندین ساعت طول بکشد و در این مرحله مادر می تواند در آب حرکت کند تا درد زایمان را کاهش یابد.
ورود به آب : وقتی انقباضات منظم و قوی شدند و دهانه رحم به حدود ۵-۶ سانتیمتر باز شد ، مادر می تواند وارد حوض آب گرم شود. آب گرم باعث آرامش و کاهش درد ده و همچنین کمک می کند که مادر راحت تر حرکت کند.
مرحله دوم : تولد نوزاد
باز شدن کامل دهانه رحم : این مرحله شامل باز شدن کامل دهانه رحم (۱۰ سانتیمتر) و شروع فرآیند تولد نوزاد است. مادر در این مرحله باید به دقت و با توجه به راهنمایی های ماما یا پزشک ، فشار بیاورد تا نوزاد به تدریج از مجرای زایمان عبور کند.
تولد نوزاد : نوزاد در آب به دنیا می آید و بلافاصله پس از تولد ، به آرامی به سطح آب آورده می شود تا اولین نفس خود را بکشد. بند ناف نوزاد همچنان به مادر متصل است و نوزاد معمولاً بر روی سینه مادر قرار می گیرد تا از گرمای بدن مادر بهرهمند شود.
مرحله سوم : خروج جفت (پلاسنتا)
خروج جفت : پس از تولد نوزاد ، جفت باید خارج شود. این مرحله نیز میتواند در آب انجام شود. مادر می تواند در آب باقی مانده تا جفت به طور کامل خارج شود. در این مرحله ممکن است نیاز باشد مادر کمی فشار بیاورد تا جفت خارج شود.
مزایای زایمان طبیعی در آب
- کاهش نیاز به مسکن ها و دارو ها : به دلیل خاصیت تسکین دهنده آب ، نیاز به داروهای ضد درد و مسکن ها به حداقل می رسد.
- کاهش استرس و اضطراب : آب گرم منجر به کاهش استرس و اضطراب مادر شده ، که این موضوع به روند بهتر زایمان کمک می کند.
- کاهش احتمال پارگی پرینه : آب باعث نرمی و انعطاف پذیری بافتها شده و احتمال پارگی پرینه را کاهش می دهد.
- تجربه مثبت تر زایمان : بسیاری از مادرانی که زایمان در آب را تجربه کردهاند ، از تجربه مثبت و خاطره انگیز این نوع زایمان صحبت می کنند.
- بازیابی سریع تر: به دلیل کاهش درد و استرس، روند بازیابی پس از زایمان در آب سریع تر و راحت تر است.
آیا امکان دارد حین زایمان طبیعی متخصص زنان تشخیص سزارین بدهد ؟
بله ، در برخی شرایط خاص ، ممکن است پزشک در میانه زایمان طبیعی تصمیم به انجام سزارین اضطراری بگیرد این تصمیم معمولاً زمانی گرفته می شود که ادامه زایمان طبیعی برای مادر یا جنین خطرناک باشد. برخی از مهم ترین دلایل تغییر روش زایمان عبارتند از :
- عدم پیشرفت زایمان : اگر دهانه رحم به اندازه کافی باز نشود یا نوزاد در کانال زایمان گیرکند.
- کاهش ضربان قلب جنین : نشانه ای از فشار یا کمبود اکسیژن برای جنین است.
- مشکلات بند ناف : مانند افتادگی بند ناف که می تواند جریان خون و اکسیژن به جنین را مختل کند.
- پارگی رحم : در زنانی که سابقه سزارین یا جراحی رحم دارند ، ممکن است رحم دچار پارگی شود که یک وضعیت اورژانسی است.
- جدا شدن جفت : اگر جفت زودتر از موعد از دیواره رحم جدا شود ، می تواند خطر کمبود اکسیژن برای جنین ایجاد کند.
در چنین شرایطی ، پزشک سریعاً تصمیم می گیرد تا سلامت مادر و نوزاد به خطر نیفتد و ممکن است زایمان را با عمل سزارین اضطراری ادامه دهد.
در شرایط طبیعی مادر ، زایمان طبیعی بهتر است یا سزارین؟
در شرایطی که مادر و جنین مشکلی خاص نداشته باشند ، زایمان طبیعی معمولاً گزینه بهتری نسبت به سزارین است. زایمان طبیعی مزایای متعددی دارد ، از جمله :
- دوره نقاهت کوتاه تر است و مادر معمولاً زودتر می تواند به فعالیت های روزمره خود بازگردد.
- برخلاف سزارین که یک جراحی بزرگ محسوب می شود ، زایمان طبیعی خطر عفونت ، خونریزی شدید و مشکلات بیهوشی را ندارد.
- نوزاد بلافاصله پس از تولد می تواند در آغوش مادر قرار بگیرد که به پیوند عاطفی قوی تر و شیردهی بهتر کمک می کند.
- نوزاد هنگام عبور از کانال زایمان در معرض باکتری های مفید مادر قرار می گیرد که به تقویت سیستم ایمنی او کمک می کند.
- در زایمان طبیعی ، مایعات اضافی از ریه های نوزاد خارج می شود ، درحالی که در سزارین دچار مشکلات تنفسی شود.
نکته : اما در برخی موارد ، سزارین گزینه بهتری است ، مانند بزرگ بودن بیش از حد جنین ، وضعیت غیرطبیعی او ، مشکلات جفت ، زایمان چندقلویی ، یا بیماری های خاص مادر. بنابراین ، اگر شرایط طبیعی باشد ، زایمان طبیعی توصیه می شود ، اما در موارد خاص ، تصمیم گیری باید بر اساس نظر پزشک انجام شود.
وضعیت مادر بعد از زایمان طبیعی چگونه است ؟
در دوران بارداری ، بدن مادر دچار تغییرات بسیاری می شود ، بعد از زایمان کردن نیز بدن تغییرات دیگری را تجربه می کند که از جمله این تغییرات می توان به ترشحات رحمی ، یبوست ، بی اختیاری در ادرار و مدفوع ، هموروئید ، احساس درد در پستان ها ، احساس درد در ناحیه تناسلی ، گرگرفتگی و عرق سرد و غیره اشاره نمود , البته لازم به ذکر است که تمامی این دردهای جسمی در همه مادران بعد از زایمان طبیعی در خرم آباد رخ نمی دهد.
